อาคารประกอบโรงงาน สำนักงาน โรงอาหาร อาคารจอดรถ ควรวางแผนตั้งแต่แรก
อาคารประกอบโรงงาน สำนักงาน โรงอาหาร อาคารจอดรถ ควรวางแผนตั้งแต่แรก
อาคารประกอบโรงงานคืออะไร
อาคารประกอบโรงงานคืออาคารที่ไม่ได้ใช้ผลิตโดยตรง แต่ทำให้โรงงานทำงานได้ครบทุกด้าน ได้แก่ อาคารสำนักงาน โรงอาหาร อาคารจอดรถ ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า ป้อมยาม อาคารงานระบบ และอาคารที่พักพนักงาน อาคารเหล่านี้กำหนดว่าคน รถ และสินค้าเคลื่อนที่ในโรงงานอย่างไรตลอดอายุการใช้งาน

ปัญหาที่เกิดขึ้นเมื่อสร้างอาคารประกอบทีหลัง
เส้นทางรถและคนตัดกัน เมื่อสำนักงานและที่จอดรถถูกเติมในพื้นที่ที่เหลือ พนักงานและลูกค้ามักต้องเดินผ่านลานขนส่งสินค้าหรือทางรถโฟร์คลิฟท์ เพิ่มความเสี่ยงอุบัติเหตุทุกวัน
งานระบบไม่เชื่อมกัน หม้อแปลงไฟฟ้า ระบบน้ำ และระบบบำบัดน้ำเสียที่ออกแบบไว้สำหรับอาคารผลิตอย่างเดียว อาจไม่พอรองรับโรงอาหารหรือสำนักงานที่เพิ่มขึ้น ทำให้ต้องขยายระบบซ้ำหลายรอบ
การก่อสร้างรบกวนไลน์ผลิต ฝุ่น เสียง และรถขนวัสดุที่เข้าออกพื้นที่ เป็นเรื่องใหญ่สำหรับโรงงานอาหาร ยา และอิเล็กทรอนิกส์ ที่ต้องรักษาความสะอาดตามมาตรฐาน
ที่ดินเหลือผิดตำแหน่ง พื้นที่ว่างมักอยู่ด้านหลังหรือติดกำแพง ซึ่งไม่เหมาะกับสำนักงานที่ต้องต้อนรับลูกค้า หรือโรงอาหารที่พนักงานต้องเดินถึงได้ในเวลาพักสั้น ๆ
อาคารสำนักงานในโรงงาน: ด่านแรกที่ลูกค้าเห็น
สำนักงานควรอยู่ใกล้ทางเข้าหลัก ให้ลูกค้าและผู้มาติดต่อเข้าถึงได้โดยไม่ต้องผ่านพื้นที่ผลิต หลายโรงงานออกแบบสำนักงานให้มองเห็นไลน์ผลิตผ่านกระจก เพื่อให้ผู้บริหารดูแลงานได้ใกล้ชิด
ทางเลือกที่พบบ่อยคืออาคารสำนักงานแยกหลัง หรือสำนักงานชั้นบนที่ต่อกับอาคารผลิตหรือคลังสินค้า แบบแรกแยกเสียงและความร้อนออกจากงานผลิตได้ดี แบบหลังประหยัดที่ดิน อ่านรายละเอียดการออกแบบสำนักงานได้ในบทความ รับสร้างอาคารสำนักงาน และดูตัวอย่างจริงได้ที่ผลงานอาคารสำนักงานและคลังสินค้า
โรงอาหาร: รองรับพนักงานทั้งกะในเวลาพักที่จำกัด
โจทย์ของโรงอาหารโรงงานคือพนักงานจำนวนมากมาพร้อมกันในช่วงเวลาสั้น สิ่งที่ต้องวางแผนได้แก่
- ขนาดและจำนวนที่นั่ง คำนวณจากจำนวนพนักงานต่อกะและรอบพักทานอาหาร พร้อมเผื่อการเพิ่มกำลังผลิต
- ตำแหน่ง ใกล้พอให้เดินถึงได้เร็ว แต่ไม่ปะปนกับพื้นที่ผลิตที่ต้องควบคุมความสะอาด
- ครัวและการระบายอากาศ วางทิศทางระบายกลิ่นและควันให้ห่างจากอาคารผลิตและสำนักงาน
- ทางขนส่งวัตถุดิบและขยะ แยกจากทางเดินของพนักงาน และมีบ่อดักไขมันก่อนปล่อยน้ำเสีย
โรงอาหารหลายแห่งใช้เป็นอาคารอเนกประสงค์ด้วย เช่น ประชุมพนักงานหรือจัดงานประจำปี (ลิงก์ไปบทความอาคารอเนกประสงค์) ดูตัวอย่างจริงได้ที่ผลงานอาคารโรงอาหาร
อาคารจอดรถ: แยกรถพนักงานออกจากรถสินค้า
ที่จอดรถในโรงงานมีผู้ใช้สามกลุ่ม คือพนักงาน ผู้มาติดต่อ และรถขนส่งสินค้า หลักสำคัญคือแยกทางเข้าและพื้นที่จอดของรถใหญ่ออกจากรถยนต์และรถจักรยานยนต์ เพื่อไม่ให้เส้นทางตัดกันในช่วงเปลี่ยนกะ
ถ้าที่ดินจำกัด อาคารจอดรถหลายชั้นช่วยเพิ่มที่จอดได้โดยไม่กินพื้นที่ที่สงวนไว้ขยายไลน์ผลิต อาคารประเภทนี้มีเรื่องที่ต้องคิดเฉพาะ เช่น ความชันทางลาด น้ำหนักรถบนพื้น และการระบายอากาศ อ่านเพิ่มเรื่องการวางแผนอาคารหลายชั้นได้ที่ ก่อสร้างตึกหลายชั้น และดูผลงานจริงได้ที่ผลงานอาคารที่จอดรถ
อาคารประกอบอื่นที่มักถูกลืม
- ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้าและล็อกเกอร์ สำคัญมากสำหรับโรงงานที่พนักงานต้องเปลี่ยนชุดก่อนเข้าพื้นที่สะอาด
- ป้อมยามและจุดชั่งน้ำหนัก กำหนดว่ารถแต่ละประเภทจะเข้าออกทางไหน
- อาคารงานระบบ ห้องไฟฟ้า ห้องปั๊ม และระบบบำบัดน้ำเสีย ควรอยู่ตำแหน่งที่ส่งไปทุกอาคารได้ระยะสั้น
- อาคารที่พักพนักงาน สำหรับโรงงานที่ตั้งห่างชุมชน
วางผังทั้งโครงการตั้งแต่แรก แม้จะสร้างเป็นเฟส
การวางผังรวม (Master Plan) ไม่ได้แปลว่าต้องสร้างทุกอาคารพร้อมกัน แต่คือการกำหนดตำแหน่งและงานระบบของทุกอาคารไว้ก่อน เฟสแรกสร้างเท่าที่จำเป็น เฟสถัดไปจะต่อเติมได้ตามแผนโดยไม่ต้องรื้อหรือย้ายสิ่งที่มีอยู่
อาคาร | ควรวางไว้ตรงไหน | ต้องคิดเผื่ออะไร |
สำนักงาน | ใกล้ทางเข้าหลัก แยกจากลานขนส่ง | พื้นที่รับรอง ห้องประชุม การเพิ่มพนักงานสำนักงาน |
食堂 | เดินถึงได้เร็วจากอาคารผลิต อยู่ใต้ลมของพื้นที่สะอาด | จำนวนที่นั่งต่อกะ ครัว บ่อดักไขมัน |
อาคารจอดรถ | ใกล้ประตูพนักงาน แยกจากทางรถสินค้า | การเพิ่มชั้นในอนาคต ที่จอดรถจักรยานยนต์ |
ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า | ระหว่างทางเข้าพนักงานกับพื้นที่ผลิต | จำนวนล็อกเกอร์ต่อกะ การแยกโซนสะอาด |
อาคารงานระบบ | กลางผังหรือใกล้จุดรับไฟและน้ำ | กำลังไฟและน้ำสำหรับทุกเฟส |
การออกแบบและก่อสร้างโดยทีมเดียวกัน ช่วยให้ผังอาคารผลิตและอาคารประกอบเชื่อมกันตั้งแต่ต้น อ่านภาพรวมการสร้างโรงงานได้ที่หน้า รับเหมาก่อสร้างโรงงาน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการก่อสร้างอาคาร
อาคารประกอบโรงงานที่พบบ่อย ได้แก่ อาคารสำนักงาน โรงอาหาร อาคารจอดรถ ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า ป้อมยาม อาคารงานระบบ และอาคารที่พักพนักงาน เป็นอาคารที่ไม่ได้ใช้ผลิตโดยตรง แต่ช่วยให้โรงงานทำงานได้ครบทุกด้าน
ไม่จำเป็นต้องสร้างพร้อมกัน แต่ควรวางผังรวมและงานระบบของทุกอาคารไว้ตั้งแต่แรก แล้วแบ่งก่อสร้างเป็นเฟส เพื่อไม่ต้องรื้อหรือย้ายสิ่งที่สร้างไปแล้วภายหลัง
ควรอยู่ใกล้พอให้พนักงานเดินถึงได้เร็วในเวลาพัก แต่แยกออกจากพื้นที่ผลิตที่ต้องควบคุมความสะอาด และวางทิศทางระบายกลิ่นและควันจากครัวให้ห่างจากอาคารผลิต
ได้ โดยแยกทางเข้าออกของรถก่อสร้าง กั้นฝุ่นและเสียง และนัดงานที่กระทบการผลิตไว้ในช่วงหยุดผลิตตามแผน พร้อมมีวิศวกรควบคุมงานประสานกับฝ่ายผลิตทุกวัน
อาคารที่สร้างใหม่ต้องขออนุญาตก่อสร้างตามกฎหมายควบคุมอาคาร และควรตรวจว่าต้องแจ้งหน่วยงานที่กำกับใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานด้วยหรือไม่ ผู้ออกแบบและผู้รับเหมาควรช่วยตรวจสอบเรื่องนี้ตั้งแต่ขั้นออกแบบ