ก่อสร้างตึกหลายชั้น ต่างจากอาคารชั้นเดียวอย่างไร วางแผนให้ครบก่อนเริ่ม
ก่อสร้างตึกหลายชั้น ต่างจากอาคารชั้นเดียวอย่างไร วางแผนให้ครบก่อนเริ่ม
ก่อสร้างตึกหลายชั้น ต่างจากอาคารชั้นเดียวตรงไหน ?
คำตอบสั้นคือ ตึกหลายชั้นต้องวางแผนเพิ่มใน 6 เรื่อง ได้แก่ ฐานรากที่รับน้ำหนักมากขึ้น โครงสร้างที่ต้องรับแรงด้านข้าง งานระบบแนวตั้ง ทางหนีไฟและการป้องกันอัคคีภัย การทำงานบนที่สูงในหน้างาน และการควบคุมงานทีละชั้น
เรื่อง | อาคารชั้นเดียว | ตึกหลายชั้น |
ฐานราก | น้ำหนักกระจายบนพื้นที่กว้าง | น้ำหนักสะสมลงเสาเข็มทุกชั้น ต้องเจาะสำรวจดินก่อนออกแบบ |
โครงสร้าง | เน้นช่วงพาดกว้างและหลังคา | เสา คาน พื้น ต้องรับทั้งน้ำหนักแนวดิ่งและแรงด้านข้าง |
งานระบบ | เดินแนวนอนเป็นหลัก | ต้องมีช่องงานระบบแนวตั้ง ปั๊มน้ำ และอาจต้องมีลิฟต์ |
ความปลอดภัยด้านอัคคีภัย | ออกจากอาคารได้หลายทางที่ระดับพื้น | ต้องมีบันไดหนีไฟและระบบที่พาคนลงจากชั้นบนได้อย่างปลอดภัย |
หน้างาน | ทำงานที่ระดับพื้นเป็นส่วนใหญ่ | ต้องขนวัสดุขึ้นที่สูง และคุมความปลอดภัยการทำงานบนที่สูง |
การควบคุมงาน | ตรวจตามช่วงงานหลัก | ต้องตรวจให้ผ่านทีละชั้นก่อนเทชั้นถัดไป |

1. ฐานราก: ทุกชั้นที่เพิ่ม คือน้ำหนักที่เสาเข็มต้องรับ
อาคารชั้นเดียวมักมีพื้นที่กว้าง น้ำหนักจึงกระจายลงเสาเข็มจำนวนมาก ส่วนตึกหลายชั้นมักมีพื้นที่ฐานเท่าเดิมหรือเล็กกว่า แต่ต้องรับน้ำหนักของทุกชั้นที่อยู่ด้านบน รวมถึงคน เครื่องจักร และของที่จะใช้งานจริง
การเจาะสำรวจดิน (Soil Test) จึงเป็นขั้นที่ไม่ควรข้ามสำหรับตึกหลายชั้น ผลเจาะจะบอกว่าชั้นดินแข็งอยู่ลึกเท่าไร ควรใช้เสาเข็มชนิดใด และต้องยาวเท่าไร ผู้ออกแบบใช้ข้อมูลนี้คำนวณฐานรากให้พอดีกับน้ำหนักจริง ไม่เผื่อมากจนสิ้นเปลือง และไม่น้อยจนเกิดการทรุดตัวไม่เท่ากันภายหลัง
อีกเรื่องคือแผนในอนาคต ถ้ามีโอกาสต่อเติมชั้นภายหลัง ควรบอกผู้ออกแบบตั้งแต่แรก เพราะการเผื่อฐานรากไว้ตอนสร้างทำได้ง่ายกว่าการเสริมฐานรากใต้อาคารที่ใช้งานอยู่แล้วมาก
2. โครงสร้าง: ไม่ได้รับแค่น้ำหนักจากด้านบน
ในอาคารชั้นเดียว เรื่องใหญ่ของโครงสร้างคือช่วงเสาที่กว้างและหลังคาที่คลุมพื้นที่ให้ได้มากที่สุด ส่วนตึกหลายชั้นมีโจทย์เพิ่มอีกสองเรื่อง
- น้ำหนักที่สะสมลงมาตามเสา เสาชั้นล่างรับน้ำหนักมากที่สุด ขนาดเสาและเหล็กเสริมจึงมักต่างกันไปแต่ละชั้น
- แรงด้านข้าง ยิ่งอาคารสูง แรงลมและแรงสั่นไหวยิ่งมีผล ผู้ออกแบบจึงต้องคำนวณให้โครงสร้างต้านการโยกตัว และตรวจว่าพื้นที่ตั้งโครงการอยู่ในเขตที่ต้องออกแบบรับแผ่นดินไหวหรือไม่
ระบบโครงสร้างที่พบบ่อยในตึกหลายชั้นคือคอนกรีตเสริมเหล็ก บางโครงการใช้พื้นสำเร็จรูปหรือโครงเหล็กร่วมด้วยเพื่อลดเวลาหน้างาน การเลือกขึ้นอยู่กับการใช้งานแต่ละชั้น เช่น ชั้นที่ต้องรับรถยนต์หรือเก็บสินค้า จะต้องรับน้ำหนักบรรทุกมากกว่าชั้นสำนักงาน
3. งานระบบ: ต้องคิดเป็นแนวตั้งตั้งแต่แบบแปลน
ในอาคารชั้นเดียว ท่อน้ำ สายไฟ และท่อแอร์เดินแนวนอนใต้หลังคาหรือใต้พื้นได้ค่อนข้างอิสระ แต่ในตึกหลายชั้น งานระบบต้องวิ่งผ่านทุกชั้น จึงต้องเว้นช่องงานระบบ (Shaft) ไว้ตั้งแต่ตอนออกแบบโครงสร้าง ถ้ามาเจาะพื้นทีหลัง จะกระทบทั้งความแข็งแรงและระยะเวลา
งานระบบที่ต้องตัดสินใจไปพร้อมกับแบบสถาปัตยกรรม ได้แก่
- ลิฟต์ ตำแหน่ง ขนาด และจำนวน กำหนดขนาดบ่อลิฟต์และห้องเครื่องที่ต้องเผื่อไว้
- ระบบน้ำ ต้องมีถังเก็บน้ำและปั๊มที่ส่งน้ำขึ้นชั้นบนได้พอใช้
- 电气系统 ต้องมีแนวสายหลักแนวตั้งและตู้ไฟย่อยแต่ละชั้น
- 空调系统 ต้องมีพื้นที่วางคอยล์ร้อนที่ซ่อมบำรุงได้สะดวก
การออกแบบโครงสร้างและงานระบบไปพร้อมกันแบบ Design & Build ช่วยลดปัญหาท่อชนคานหรือช่องงานระบบไม่พอ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบบ่อยเมื่อแบบแต่ละส่วนมาจากคนละทีม
4. ทางหนีไฟ: ทุกชั้นต้องลงมาถึงพื้นได้อย่างปลอดภัย
คนที่อยู่ในอาคารชั้นเดียวออกจากอาคารได้หลายทาง แต่คนที่อยู่ชั้นบนของตึกต้องพึ่งบันไดหนีไฟเป็นหลัก ตำแหน่งและจำนวนบันไดหนีไฟจึงกำหนดผังพื้นที่ทั้งชั้นตั้งแต่แรก
ตามกฎหมายควบคุมอาคาร อาคารที่สูงตั้งแต่ 23 เมตรขึ้นไปจัดเป็น “อาคารสูง” ซึ่งมีข้อกำหนดด้านการป้องกันอัคคีภัยเข้มกว่าอาคารทั่วไป ส่วนตึกที่เตี้ยกว่านั้นก็ยังต้องมีทางหนีไฟ อุปกรณ์แจ้งเหตุ และระบบดับเพลิงตามประเภทและขนาดอาคาร รายละเอียดข้อกำหนดตามประเภทอาคารอ่านต่อได้ในบทความ[ประเภทอาคารตามกฎหมายควบคุมอาคาร]
สิ่งที่เจ้าของโครงการควรถามผู้ออกแบบตั้งแต่ต้นคือ ความสูงและพื้นที่รวมที่ต้องการเข้าเกณฑ์ประเภทใด เพราะการเพิ่มความสูงเพียงเล็กน้อยอาจทำให้อาคารเข้าเกณฑ์ที่เข้มขึ้น และกระทบทั้งแบบและงบประมาณ
5. หน้างาน: งานส่วนใหญ่เกิดขึ้นบนที่สูง
การก่อสร้างตึกต้องวางแผนหน้างานต่างจากอาคารชั้นเดียวอย่างเห็นได้ชัด
- การขนวัสดุขึ้นที่สูง ต้องเลือกระหว่างเครนหอสูง เครนเคลื่อนที่ หรือลิฟต์ขนส่งชั่วคราว ตามขนาดพื้นที่และความสูง
- ความปลอดภัยการทำงานบนที่สูง ต้องมีนั่งร้าน ราวกันตก ตาข่ายกันวัสดุตกหล่น และอุปกรณ์กันตกสำหรับบุคคล
- พื้นที่จำกัด ตึกหลายชั้นมักสร้างบนที่ดินไม่กว้าง ต้องจัดลำดับการส่งวัสดุและจุดกองเก็บให้ไม่กีดขวางกัน
ถ้าสร้างตึกในพื้นที่ที่ใช้งานอยู่ เช่น อาคารสำนักงานในโรงงานที่เดินไลน์ผลิตอยู่ ต้องแยกเส้นทางรถขนวัสดุออกจากเส้นทางของพนักงานและรถสินค้าให้ชัดเจน
6. การควบคุมงาน: ตรวจให้ผ่านทีละชั้น
ในตึกหลายชั้น งานที่เทไปแล้วจะถูกชั้นถัดไปทับอยู่ทันที การตรวจเหล็กเสริม แบบหล่อ และงานท่อฝังในพื้นก่อนเทคอนกรีตแต่ละชั้นจึงสำคัญมาก เพราะถ้าพบปัญหาภายหลัง การเข้าไปปรับปรุงทำได้ยากกว่าอาคารชั้นเดียวมาก
จุดที่ควรมีวิศวกรตรวจก่อนเททุกชั้น ได้แก่ ตำแหน่งและระยะเหล็กเสริม ความแข็งแรงของแบบหล่อและค้ำยัน ตำแหน่งท่อและช่องเปิดที่ต้องเว้นไว้ และการเก็บตัวอย่างคอนกรีตไปทดสอบกำลังอัด การมีวิศวกรควบคุมงานอยู่หน้างานทุกวันช่วยให้ตรวจได้ทันก่อนทุกการเท (ลิงก์ไปบทความ จุดตรวจสอบสำคัญระหว่างก่อสร้างอาคาร)
ตึกหลายชั้นแบบไหนที่ธุรกิจนิยมสร้าง ?
- อาคารสำนักงาน ใช้ที่ดินน้อยแต่ได้พื้นที่ใช้สอยมาก
- อาคารสำนักงานร่วมกับคลังสินค้า ชั้นล่างเก็บสินค้า ชั้นบนเป็นสำนักงาน
- อาคารจอดรถ เพิ่มที่จอดให้พนักงานและลูกค้าโดยไม่ต้องขยายที่ดิน
- อาคารที่พักอาศัยพนักงาน สำหรับโรงงานที่ต้องการให้พนักงานพักใกล้พื้นที่ทำงาน (ลิงก์ไปผลงานอาคารที่พักอาศัย)
เลือกผู้รับเหมาก่อสร้างตึก ควรดูอะไรเพิ่ม
นอกจากเกณฑ์ทั่วไป งานตึกหลายชั้นควรดูสามเรื่องเพิ่ม คือ ผลงานอาคารหลายชั้นที่เคยส่งมอบจริง ทีมที่ออกแบบโครงสร้างและงานระบบได้ในที่เดียว และระบบการควบคุมงานที่ตรวจได้ทุกชั้น อ่านแนวทางเลือกผู้รับเหมาอย่างครบถ้วนได้ที่หน้า บริษัทรับเหมาก่อสร้างตึก อาคาร หรือสำนักงาน
Next Plus Engineering ให้บริการออกแบบและก่อสร้างอาคารครบวงจร ตั้งแต่สำรวจพื้นที่ ออกแบบโครงสร้างและงานระบบ ไปจนถึงก่อสร้างและส่งมอบ พร้อมวิศวกรควบคุมงานประจำหน้างาน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการก่อสร้างอาคาร
อาคารสูงตามกฎหมายควบคุมอาคาร คืออาคารที่มีความสูงตั้งแต่ 23 เมตรขึ้นไป วัดจากระดับพื้นดินที่ก่อสร้างถึงพื้นดาดฟ้าหรือยอดผนัง อาคารกลุ่มนี้มีข้อกำหนดด้านความปลอดภัยเข้มกว่าอาคารทั่วไป
ควรเจาะสำรวจดินก่อนออกแบบฐานราก เพราะตึกหลายชั้นส่งน้ำหนักลงเสาเข็มมาก ผลเจาะช่วยให้เลือกชนิดและความยาวเสาเข็มได้เหมาะกับดินจริงของพื้นที่ และลดความเสี่ยงการทรุดตัวไม่เท่ากัน
ไม่มีจำนวนชั้นตายตัวที่ใช้กับอาคารทุกประเภท ขึ้นอยู่กับประเภทการใช้งาน ความสูง และข้อกำหนดด้านสิ่งอำนวยความสะดวก ควรให้ผู้ออกแบบตรวจตั้งแต่ต้น เพราะต้องเผื่อบ่อลิฟต์ไว้ในโครงสร้าง
ขึ้นอยู่กับจำนวนชั้น พื้นที่ใช้สอย ระบบโครงสร้าง สภาพดิน และระยะเวลาขออนุญาต งานโครงสร้างต้องเททีละชั้นและรอคอนกรีตได้กำลัง การออกแบบและก่อสร้างแบบ Design & Build ช่วยให้บางงานเดินคู่กันได้
ทำได้เมื่อวิศวกรตรวจแล้วว่าฐานรากและโครงสร้างเดิมรับน้ำหนักเพิ่มได้ และต้องยื่นขออนุญาตดัดแปลงอาคาร ถ้ามีแผนต่อเติมในอนาคต ควรแจ้งผู้ออกแบบตั้งแต่แรกเพื่อเผื่อฐานรากไว้